Hướng Dẫn Giải Bài Toán Có Lời Văn Lớp 6 Chi Tiết Nhất

by Thầy Đông · January 9, 2026

Rate this post

Tìm hiểu cách giải toán lớp 6 các bài toán có lời văn là một kỹ năng quan trọng giúp học sinh nắm vững kiến thức nền tảng và phát triển tư duy logic. Bài viết này cung cấp phương pháp, ví dụ minh họa và bài tập tự luyện chi tiết, bám sát chương trình sách giáo khoa mới, giúp các em học sinh dễ dàng tiếp thu và chinh phục dạng toán này.

Đề Bài

Bài 1. Một kho lạnh đang ở nhiệt độ 5 oC, một công nhân cần đặt chế độ làm cho nhiệt độ của kho trung bình cứ mỗi phút giảm đi 2 oC. Hỏi sau 4 phút nữa nhiệt độ trong kho là bao nhiêu?

Bài 2. Sau 7 tháng kinh doanh, bác Nam lãi được 28 triệu đồng, bác Hùng lỗ 14 triệu đồng. Bình quân trong một tháng mỗi người lãi hay lỗ bao nhiêu tiền?

Bài 3. Một công ty có chế độ thưởng và phạt như sau: Một sản phẩm tốt được thưởng 100 000 đồng, một sản phẩm có lỗi bị phạt 30 000 đồng. Một công nhân làm được 25 sản phẩm tốt và 7 sản phẩm bị lỗi. Số tiền mà công nhân đó nhận được là bao nhiêu tiền?

Bài 4. Một kho lạnh đang ở nhiệt độ 2 oC, một công nhân cần đặt chế độ làm cho nhiệt độ của kho trung bình cứ mỗi phút giảm đi 3 oC. Hỏi sau 7 phút nữa nhiệt độ trong kho là bao nhiêu?

Bài 5. Một máy làm lạnh nhanh trong 9 phút đã làm thay đổi nhiệt độ được – 18 oC. Hỏi trung bình trong một phút máy đã làm thay đổi được bao nhiêu độ C?

Bài 6. Môn học của thầy Anh quy định: phát biểu đúng được cộng 5 hoa điểm tốt; đi học muộn bị trừ 3 hoa điểm tốt. Hạnh đã phát biểu được 12 lần đúng và đi học muộn 2 lần. Tổng số hoa điểm tốt của Hạnh là:

Bài 7. Một đội bóng tham gia giải đấu với hình thức tính điểm là một trận thắng được cộng 3 điểm, một trận hòa được cộng 1 điểm và thua thì không được cộng điểm nào. Đội bóng A được 6 trận thắng, 7 trận hòa và 3 trận thua. Đội bóng B được 4 trận thắng, 10 trận hòa và 2 trận thua. Khẳng định nào sau đây là đúng?

Bài 8. Nhiệt độ đầu tuần tại một trạm nghiên cứu ở Nam Cực là -20 oC. Sau 6 ngày nhiệt độ tại đây là -38 oC. Hỏi trung bình mỗi ngày nhiệt độ thay đổi bao nhiêu độ C?

Bài 9. Một xí nghiệp có chế độ thưởng và phạt như sau: Một sản phẩm chất lượng được thưởng 70 000 đồng, một sản phẩm không chất lượng bị phạt 40 000 đồng. Một công nhân làm được 8 sản phẩm chất lượng và 3 sản phẩm không chất lượng. Phát biểu nào sau đây là sai?

Bài 10. Một máy làm lạnh nhanh trong 7 phút đã làm thay đổi nhiệt độ được -28 oC. Trung bình trong một phút máy đã làm thay đổi được ……. oC. Số thích hợp điền vào chỗ trống là:

Bài 11. Ba bạn Hải, Quang và Trung thi đấu bắn bia và bia gồm 5 mức điểm 10, 7, 0, -3 và -5. Hải bắn được 3 lần 10 điểm, 3 lần 0 điểm và 4 lần -3 điểm. Quang bắn được 4 lần 7 điểm, 5 lần 0 điểm và 1 lần -3 điểm. Trung bắn được 2 lần 10 điểm, 3 lần 7 điểm và 5 lần -5 điểm. Phát biểu nào sau đây là đúng?

Bài 12. Sau một quý kinh doanh, chú Hai bị lỗ 27 triệu đồng, còn chú Tư lãi được 18 triệu đồng. Bình quân trong một tháng mỗi người lãi hay lỗ bao nhiêu tiền?

Bài 13. Một người đang ngồi trên máy bay, thấy màn hình thông báo nhiệt độ bên ngoài máy bay là -25 oC. Máy bay đang hạ cánh, nhiệt độ bên ngoài trung bình mỗi phút tăng lên 3 oC. Hỏi sau 12 phút nữa nhiệt độ bên ngoài máy bay là bao nhiêu độ C?

Phân Tích Yêu Cầu

Các bài toán có lời văn lớp 6 thường liên quan đến việc áp dụng các phép toán cộng, trừ, nhân, chia số nguyên, số thập phân, phân số trong các tình huống thực tế. Yêu cầu chung là tìm ra một đại lượng chưa biết dựa trên các thông tin đã cho. Để giải quyết, học sinh cần đọc kỹ đề, xác định rõ dữ kiện đề bài cho biết, yêu cầu tìm gì và mối liên hệ giữa các đại lượng.

Kiến Thức/Nền Tảng Cần Dùng

Để giải tốt các bài toán có lời văn lớp 6, học sinh cần nắm vững các kiến thức sau:

Các phép toán trên số nguyên: Cộng, trừ, nhân, chia số nguyên. Đặc biệt là quy tắc dấu khi thực hiện phép nhân và chia.
- Nhân hai số nguyên cùng dấu: kết quả mang dấu dương.
  $a \cdot b > 0 \text{ nếu } a, b \text{ cùng dấu}$
- Nhân hai số nguyên khác dấu: kết quả mang dấu âm.
  $a \cdot b < 0 \text{ nếu } a, b \text{ khác dấu}[/katex]</code></li> <li>Chia hai số nguyên cùng dấu: kết quả mang dấu dương.</li> <li>Chia hai số nguyên khác dấu: kết quả mang dấu âm.</li> </ul> </li> <li><strong>Khái niệm trung bình cộng:</strong> Nếu một đại lượng thay đổi đều đặn qua các đơn vị thời gian (hoặc không gian, số lượng) thì ta có thể tính giá trị trung bình. <ul> <li>Tính tổng khi biết trung bình: Tổng = Giá trị trung bình × Số đơn vị.<code>[katex]\text{Tổng} = \text{Trung bình} \times \text{Số đơn vị}$
- Tính trung bình khi biết tổng: Giá trị trung bình = Tổng / Số đơn vị.
  $\text{Trung bình} = \frac{\text{Tổng}}{\text{Số đơn vị}}$
Biểu diễn đại lượng: Sử dụng các ký hiệu toán học để thể hiện các đại lượng trong bài toán, ví dụ: nhiệt độ, tiền lãi/lỗ, điểm.
Quy tắc cộng/trừ với số âm:
- $a - b = a + (-b)$
- $a - (-b) = a + b$

Hướng Dẫn Giải Chi Tiết

Chúng ta sẽ đi vào giải chi tiết các ví dụ minh họa và bài tập.

Ví dụ 1. Một kho lạnh đang ở nhiệt độ 5 oC, một công nhân cần đặt chế độ làm cho nhiệt độ của kho trung bình cứ mỗi phút giảm đi 2 oC. Hỏi sau 4 phút nữa nhiệt độ trong kho là bao nhiêu?

Phân tích: Đề bài cho biết nhiệt độ ban đầu và mức độ giảm nhiệt độ trung bình mỗi phút. Yêu cầu tính nhiệt độ sau một khoảng thời gian nhất định.
Kiến thức cần dùng: Phép nhân số nguyên để tính tổng lượng nhiệt giảm, phép trừ số nguyên để tìm nhiệt độ cuối cùng.
Các bước giải:
1. Tính tổng lượng nhiệt giảm sau 4 phút:
  $4 \times 2 = 8 \text{ (o)C}$
  Mẹo kiểm tra: Nếu nhiệt độ giảm 2 độ mỗi phút, trong 4 phút sẽ giảm 4 lần 2 độ.
  Lỗi hay gặp: Nhầm lẫn giữa tăng và giảm nhiệt độ.
2. Tính nhiệt độ cuối cùng của kho:
  $5 - 8 = -3 \text{ (o)C}$
  Mẹo kiểm tra: Lấy nhiệt độ ban đầu trừ đi tổng lượng nhiệt đã giảm.
  Lỗi hay gặp: Sai dấu khi thực hiện phép trừ với số âm hoặc nhầm lẫn giữa 5 và 8.
Đáp án/Kết quả: Sau 4 phút nữa nhiệt độ trong kho là -3 oC.

Ví dụ 2. Sau 7 tháng kinh doanh, bác Nam lãi được 28 triệu đồng, bác Hùng lỗ 14 triệu đồng. Bình quân trong một tháng mỗi người lãi hay lỗ bao nhiêu tiền?

Phân tích: Đề bài cho tổng tiền lãi/lỗ sau một khoảng thời gian và yêu cầu tính trung bình mỗi tháng.
Kiến thức cần dùng: Phép chia số nguyên để tính giá trị trung bình.
Các bước giải:
1. Tính bình quân mỗi tháng bác Nam lãi:
  $28 div 7 = 4 \text{ (triệu đồng)}$
  Mẹo kiểm tra: Lấy tổng tiền lãi chia cho số tháng.
  Lỗi hay gặp: Nhầm lẫn giữa phép chia và nhân.
2. Tính bình quân mỗi tháng bác Hùng lỗ:
  $14 div 7 = 2 \text{ (triệu đồng)}$
  Lưu ý: Đề bài hỏi bác Hùng "lỗ bao nhiêu tiền", nên kết quả là 2 triệu đồng lỗ. Nếu hỏi "bình quân mỗi tháng bác Hùng lãi bao nhiêu tiền", câu trả lời sẽ là -2 triệu đồng.
  Mẹo kiểm tra: Lấy tổng số tiền lỗ chia cho số tháng.
  Lỗi hay gặp: Sai kết quả phép chia.
Đáp án/Kết quả: Bình quân một tháng bác Nam lãi 4 triệu đồng, bác Hùng lỗ 2 triệu đồng.

Ví dụ 3. Một công ty có chế độ thưởng và phạt như sau: Một sản phẩm tốt được thưởng 100 000 đồng, một sản phẩm có lỗi bị phạt 30 000 đồng. Một công nhân làm được 25 sản phẩm tốt và 7 sản phẩm bị lỗi. Số tiền mà công nhân đó nhận được là bao nhiêu tiền?

Phân tích: Bài toán kết hợp thưởng (cộng tiền) và phạt (trừ tiền hoặc cộng số âm). Cần tính tổng tiền nhận được từ sản phẩm tốt và tổng tiền bị phạt từ sản phẩm lỗi, sau đó cộng lại.
Kiến thức cần dùng: Phép nhân số nguyên, phép cộng số nguyên (bao gồm cả số âm).
Các bước giải:
1. Tính số tiền thưởng cho 25 sản phẩm tốt:
  $25 \times (+100 000) = 2 500 000 \text{ (đồng)}$
  Mẹo kiểm tra: Sản phẩm tốt được thưởng nên số tiền là dương.
  Lỗi hay gặp: Nhầm lẫn giữa số tiền thưởng và số lượng sản phẩm.
2. Tính số tiền bị phạt cho 7 sản phẩm lỗi:
  $7 \times (-30 000) = -210 000 \text{ (đồng)}$
  Mẹo kiểm tra: Sản phẩm lỗi bị phạt nên số tiền là âm.
  Lỗi hay gặp: Quên dấu trừ khi tính tiền phạt.
3. Tính tổng số tiền công nhân nhận được:
  $2 500 000 + (-210 000) = 2 290 000 \text{ (đồng)}$
  Mẹo kiểm tra: Cộng số tiền thưởng với số tiền phạt (âm).
  Lỗi hay gặp: Sai phép cộng hoặc trừ số âm.
Đáp án/Kết quả: Số tiền người công nhân nhận được là 2 290 000 đồng.

Phân tích: Tương tự ví dụ 1, tính tổng lượng nhiệt giảm và trừ đi nhiệt độ ban đầu.
Các bước giải:
1. Lượng nhiệt giảm sau 7 phút:
  $7 \times 3 = 21 \text{ (o)C}$
2. Nhiệt độ sau 7 phút:
  $2 - 21 = -19 \text{ (o)C}$
Đáp án/Kết quả: Sau 7 phút nữa nhiệt độ trong kho là -19 oC.

Phân tích: Đề bài cho tổng sự thay đổi nhiệt độ và thời gian, yêu cầu tính mức thay đổi trung bình mỗi phút.
Các bước giải:
1. Tính mức thay đổi nhiệt độ trung bình mỗi phút:
  $(-18) div 9 = -2 \text{ (o)C}$
Đáp án/Kết quả: Trung bình trong một phút máy đã làm thay đổi được -2 độ C.

Phân tích: Tính điểm từ phát biểu đúng và điểm bị trừ do đi học muộn, sau đó cộng lại.
Các bước giải:
1. Điểm từ 12 lần phát biểu đúng:
  $12 \times 5 = 60 \text{ (điểm)}$
2. Điểm bị trừ do 2 lần đi học muộn:
  $2 \times (-3) = -6 \text{ (điểm)}$
3. Tổng số hoa điểm tốt của Hạnh:
  $60 + (-6) = 54 \text{ (điểm)}$
Đáp án/Kết quả: Tổng số hoa điểm tốt của Hạnh là 54 điểm.

Phân tích: Tính tổng điểm cho mỗi đội dựa trên số trận thắng, hòa, thua và quy tắc tính điểm.
Các bước giải:
1. Tính điểm đội A:
  $(6 \times 3) + (7 \times 1) + (3 \times 0) = 18 + 7 + 0 = 25 \text{ (điểm)}$
2. Tính điểm đội B:
  $(4 \times 3) + (10 \times 1) + (2 \times 0) = 12 + 10 + 0 = 22 \text{ (điểm)}$
3. So sánh điểm hai đội: Đội A (25 điểm) nhiều điểm hơn Đội B (22 điểm).
Đáp án/Kết quả: Đội A nhiều điểm hơn đội B.

Phân tích: Tính tổng sự thay đổi nhiệt độ trong 6 ngày, sau đó chia cho 6 để tìm mức thay đổi trung bình mỗi ngày.
Các bước giải:
1. Tổng sự thay đổi nhiệt độ trong 6 ngày:
  $(-38) - (-20) = -38 + 20 = -18 \text{ (o)C}$
2. Mức thay đổi nhiệt độ trung bình mỗi ngày:
  $(-18) div 6 = -3 \text{ (o)C}$
Đáp án/Kết quả: Trung bình mỗi ngày nhiệt độ thay đổi -3 độ C (giảm 3 độ C).

Phân tích: Tính tổng tiền thưởng và tổng tiền phạt, sau đó tính tổng số tiền công nhân nhận được để xác định phát biểu sai.
Các bước giải:
1. Tiền thưởng cho 8 sản phẩm chất lượng:
  $8 \times 70 000 = 560 000 \text{ (đồng)}$
2. Tiền phạt cho 3 sản phẩm không chất lượng:
  $3 \times (-40 000) = -120 000 \text{ (đồng)}$
3. Tổng số tiền công nhân nhận được:
  $560 000 + (-120 000) = 440 000 \text{ (đồng)}$
4. Kiểm tra các phát biểu:
  A. Số tiền lớn hơn 400 000 đồng (Đúng: 440 000 > 400 000).
  B. Số tiền là 440 000 đồng (Đúng).
  C. Số tiền nhỏ hơn 500 000 đồng (Đúng: 440 000 < 500 000).
  D. Số tiền nhỏ hơn 200 000 đồng (Sai: 440 000 không nhỏ hơn 200 000).
Đáp án/Kết quả: Phát biểu D là sai.

Phân tích: Tương tự bài 5, chia tổng sự thay đổi nhiệt độ cho thời gian.
Các bước giải:
1. Tính mức thay đổi nhiệt độ trung bình mỗi phút:
  $(-28) div 7 = -4 \text{ (o)C}$
Đáp án/Kết quả: -4.

Phân tích: Tính tổng điểm cho mỗi bạn, sau đó so sánh các phát biểu.
Các bước giải:
1. Tính điểm của Hải:
  $(3 \times 10) + (3 \times 0) + (4 \times -3) = 30 + 0 - 12 = 18 \text{ (điểm)}$
2. Tính điểm của Quang:
  $(4 \times 7) + (5 \times 0) + (1 \times -3) = 28 + 0 - 3 = 25 \text{ (điểm)}$
3. Tính điểm của Trung:
  $(2 \times 10) + (3 \times 7) + (5 \times -5) = 20 + 21 - 25 = 16 \text{ (điểm)}$
4. So sánh điểm: Hải (18), Quang (25), Trung (16).
5. Kiểm tra các phát biểu:
  A. Hải đạt điểm thấp hơn Trung (Sai: 18 > 16).
  B. Trung đạt điểm cao hơn Quang (Sai: 16 < 25).
  C. Quang đạt điểm cao hơn Hải (Đúng: 25 > 18).
  D. Hải đạt điểm thấp nhất (Sai: Trung đạt điểm thấp nhất với 16 điểm).
Đáp án/Kết quả: Quang đạt điểm cao hơn Hải.

Phân tích: Một quý có 3 tháng. Tính lỗ/lãi trung bình mỗi tháng cho mỗi người.
Các bước giải:
1. Tính lỗ trung bình mỗi tháng của chú Hai:
  $27 div 3 = 9 \text{ (triệu đồng)}$ (chú Hai lỗ 9 triệu đồng/tháng)
2. Tính lãi trung bình mỗi tháng của chú Tư:
  $18 div 3 = 6 \text{ (triệu đồng)}$ (chú Tư lãi 6 triệu đồng/tháng)
Đáp án/Kết quả: Chú Hai lỗ 9 triệu đồng, chú Tư lãi 6 triệu đồng.

Phân tích: Tính tổng lượng nhiệt tăng trong 12 phút, sau đó cộng vào nhiệt độ ban đầu.
Các bước giải:
1. Tổng lượng nhiệt tăng sau 12 phút:
  $12 \times 3 = 36 \text{ (o)C}$
2. Nhiệt độ bên ngoài máy bay sau 12 phút:
  $(-25) + 36 = 11 \text{ (o)C}$
Đáp án/Kết quả: Sau 12 phút nữa nhiệt độ bên ngoài máy bay là 11 độ C.

Đáp Án/Kết Quả

Các bài tập trên đã được giải chi tiết và đưa ra kết quả cụ thể ở từng phần.

Bài tập tự luyện

Bài 1. Một kho lạnh đang ở nhiệt độ 2 oC, một công nhân cần đặt chế độ làm cho nhiệt độ của kho trung bình cứ mỗi phút giảm đi 3 oC. Hỏi sau 7 phút nữa nhiệt độ trong kho là bao nhiêu?
A. -14 oC;
B. -21 oC;
C. -19 oC;
D. -23 oC.

Bài 2. Một máy làm lạnh nhanh trong 9 phút đã làm thay đổi nhiệt độ được – 18 oC. Hỏi trung bình trong một phút máy đã làm thay đổi được bao nhiêu độ C?
A. 2 oC;
B. -2 oC;
C. -3 oC;
D. 3 oC.

Bài 3. Môn học của thầy Anh quy định: phát biểu đúng được cộng 5 hoa điểm tốt; đi học muộn bị trừ 3 hoa điểm tốt. Hạnh đã phát biểu được 12 lần đúng và đi học muộn 2 lần. Tổng số hoa điểm tốt của Hạnh là:
A. 52 điểm;
B. 66 điểm;
C. 60 điểm;
D. 54 điểm.

Bài 4. Một đội bóng tham gia giải đấu với hình thức tính điểm là một trận thắng được cộng 3 điểm, một trận hòa được cộng 1 điểm và thua thì không được cộng điểm nào. Đội bóng A được 6 trận thắng, 7 trận hòa và 3 trận thua. Đội bóng B được 4 trận thắng, 10 trận hòa và 2 trận thua. Khẳng định nào sau đây là đúng?
A. Đội A nhiều điểm hơn đội B;
B. Đội B nhiều điểm hơn đội A;
C. Đội A bằng điểm đội B;
D. Đội A ít hơn đội B 3 điểm.

Bài 5. Nhiệt độ đầu tuần tại một trạm nghiên cứu ở Nam Cực là -20 oC. Sau 6 ngày nhiệt độ tại đây là -38 oC. Hỏi trung bình mỗi ngày nhiệt độ thay đổi bao nhiêu độ C?
A. giảm 9 oC;
B. giảm 3 oC;
C. giảm 6 oC;
D. giảm 18 oC.

Bài 6. Một xí nghiệp có chế độ thưởng và phạt như sau: Một sản phẩm chất lượng được thưởng 70 000 đồng, một sản phẩm không chất lượng bị phạt 40 000 đồng. Một công nhân làm được 8 sản phẩm chất lượng và 3 sản phẩm không chất lượng. Phát biểu nào sau đây là sai?
A. Số tiền người công nhân nhận được lớn hơn 400 000 đồng.
B. Số tiền người công nhân nhận được là 440 000 đồng.
C. Số tiền người công nhân nhận được nhỏ hơn 500 000 đồng.
D. Số tiền người công nhân nhận được nhỏ hơn 200 000 đồng.

Bài 7. Một máy làm lạnh nhanh trong 7 phút đã làm thay đổi nhiệt độ được -28 oC. Trung bình trong một phút máy đã làm thay đổi được ……. oC. Số thích hợp điền vào chỗ trống là:
A. -7 oC;
B. 7 oC;
C. -4 oC;
D. 4 oC.

Bài 8. Ba bạn Hải, Quang và Trung thi đấu bắn bia và bia gồm 5 mức điểm 10, 7, 0, -3 và -5. Hải bắn được 3 lần 10 điểm, 3 lần 0 điểm và 4 lần -3 điểm. Quang bắn được 4 lần 7 điểm, 5 lần 0 điểm và 1 lần -3 điểm. Trung bắn được 2 lần 10 điểm, 3 lần 7 điểm và 5 lần -5 điểm. Phát biểu nào sau đây là đúng?
A. Hải đạt điểm thấp hơn Trung;
B. Trung đạt điểm cao hơn Quang;
C. Quang đạt điểm cao hơn Hải;
D. Hải đạt điểm thấp nhất.

Bài 9. Sau một quý kinh doanh, chú Hai bị lỗ 27 triệu đồng, còn chú Tư lãi được 18 triệu đồng. Bình quân trong một tháng mỗi người lãi hay lỗ bao nhiêu tiền?
A. Chú Hai lãi 6 triệu đồng, chú Tư lỗ 9 triệu đồng;
B. Chú Hai lỗ 9 triệu đồng, chú Tư lãi 6 triệu đồng;
C. Chú Hai lỗ 6 triệu đồng, chú Tư lãi 9 triệu đồng;
D. Chú Hai lãi 9 triệu đồng, chú Tư lỗ 6 triệu đồng.

Bài 10. Một người đang ngồi trên máy bay, thấy màn hình thông báo nhiệt độ bên ngoài máy bay là -25 oC. Máy bay đang hạ cánh, nhiệt độ bên ngoài trung bình mỗi phút tăng lên 3 oC. Hỏi sau 12 phút nữa nhiệt độ bên ngoài máy bay là bao nhiêu độ C?
A. 11 oC;
B. -11 oC;
C. -12 oC;
D. 12 oC.

Việc nắm vững cách giải toán lớp 6 các bài toán có lời văn sẽ giúp các em tự tin hơn trong học tập và làm bài kiểm tra. Hãy luyện tập thường xuyên với các dạng bài tương tự để nâng cao kỹ năng giải toán của mình.

Ngày chỉnh sửa nội dung mới nhất January 9, 2026 by Thầy Đông

Thầy Đông

Thầy Đông – Giảng viên Đại học Công nghiệp Hà Nội, giáo viên luyện thi THPT
Thầy Đông bắt đầu sự nghiệp tại một trường THPT ở quê nhà, sau đó trúng tuyển giảng viên Đại học Công nghiệp Hà Nội nhờ chuyên môn vững và kinh nghiệm giảng dạy thực tế. Với nhiều năm đồng hành cùng học sinh, thầy được biết đến bởi phong cách giảng dạy rõ ràng, dễ hiểu và gần gũi. Hiện thầy giảng dạy tại dehocsinhgioi, tiếp tục truyền cảm hứng học tập cho học sinh cấp 3 thông qua các bài giảng súc tích, thực tiễn và giàu nhiệt huyết.